Katar alergiczny, wirusowy i bakteryjny – co u nim wiesz?

Katar to potoczne okre┼Ťlenie jednego z objaw├│w nie┼╝ytu nosa ÔÇô wycieku wydzieliny z nosa.

Nie┼╝yt nosa jest stanem zapalnym b┼éon ┼Ťluzowych, kt├│re wy┼Ťcielaj─ů wn─Ötrze nosa oraz zatok przynosowych. Rozwijaniu si─Ö stanu zapalnego towarzyszy rozszerzenie naczy┼ä krwiono┼Ťnych, co w konsekwencji prowadzi do obrz─Öku b┼éony ┼Ťluzowej nosa. Dodatkowo gruczo┼éy wydzielaj─ůce ┼Ťluz zwi─Ökszaj─ů swoj─ů aktywno┼Ť─ç. Zmiany te s─ů reakcj─ů obronn─ů organizmu na zaka┼╝enie lub czynnik odbierany przez organizm, jako zaka┼╝enie. Rozszerzenie naczy┼ä krwiono┼Ťnych u┼éatwia transport kom├│rek uk┼éadu odporno┼Ťciowego do miejsca zaka┼╝enia, a zwi─Ökszona przepuszczalno┼Ť─ç ┼Ťcian naczy┼ä, powoduje wyciek wodnistej wydzieliny, kt├│ra pocz─ůtkowo jest jasna i do┼Ť─ç rzadka, p├│┼║niej staje si─Ö coraz g─Östsza. Z kolei wydzielany ┼Ťluz tworzy barier─Ö dla rozprzestrzeniania si─Ö zaka┼╝enia, ma w┼éa┼Ťciwo┼Ťci odka┼╝aj─ůce oraz zawiera m.in. enzymy rozk┼éadaj─ůce ┼Ťcian─Ö kom├│rkow─ů bakterii.

Nie┼╝yt nosa objawia─ç si─Ö mo┼╝e jednym lub kilkoma z poni┼╝szych objaw├│w:
– uczucie niedro┼╝no┼Ťci nosa,
– wyciek wydzieliny z nosa,
– napady kichania,
– ┼Ťwi─ůd.

Najcz─Östsz─ů przyczyn─ů nie┼╝ytu nosa s─ů zaka┼╝enia wirusami (ponad 230 typ├│w wirus├│w). Znacznie rzadziej katar jest skutkiem zaka┼╝enia bakteryjnego . Tak szerokie spektrum czynnik├│w powoduj─ůcych zaka┼╝enie sprawia, ┼╝e organizmowi trudno jest si─Ö uodporni─ç ┬ái przeciwdzia┼éa─ç nie┼╝ytowi. Z tego w┼éa┼Ťnie powodu katar mo┼╝emy mie─ç nawet kilka razy w roku.

Z katarem borykaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ alergicy. Katar alergiczny charakteryzuje cykliczno┼Ť─ç wyst─Öpowania. Jego pojawienie skorelowane jest z obecno┼Ťci─ů alergenu uczulaj─ůcego w otoczeniu, najcz─Ö┼Ťciej w okresie nasilenia pylenia ro┼Ťlin, kt├│ry w Polsce przypada od kwietnia do ko┼äca wrze┼Ťnia. Katary alergiczne maj─ů charakter wodnisty.

Rodzaje nie┼╝ytu nosa

W zale┼╝no┼Ťci od etiologii:

1. Zapalne (stanowi─ů 90% przypadk├│w):
– alergiczne;
– niealergiczne:
– wirusowe, bakteryjne, grzybicze.
– niealergiczny eozynofilowy nie┼╝yt nosa.

2. Niezapalne: (stanowi─ů 10% przypadk├│w):
– polekowe,
– hormonalne,
– strukturalne,
– naczynioruchowe.

Ostry prosty nie┼╝yt nosa

Najcz─Ö┼Ťciej wywo┼éany przez wirusy, rzadziej przez bakterie. Zaka┼╝enie bakteryjne jest cz─Ö┼Ťciej wynikiem nadka┼╝enia wcze┼Ťniejszej infekcji wirusowej.

Jednym z objaw├│w jest katar ÔÇô pocz─ůtkowo wodnisty, w dalszej fazie choroby staje si─Ö g─Östszy. Wydzielina mo┼╝e przybra─ç kolor ┼╝├│┼éto-zielony mimo braku nadka┼╝enia bakteryjnego. Spowodowane jest to pojawieniem si─Ö w niej w du┼╝ych ilo┼Ťciach kom├│rkek uk┼éadu odporno┼Ťciowego. Jednocze┼Ťnie przyspiesza produkcja ┼Ťrodk├│w antyseptycznych. Granulocyty, kom├│rki odporno┼Ťciowe, uwalniaj─ů mieloperoksydaz─Ö, enzym zawieraj─ůcy barwnik oparty na ┼╝elazie, kt├│ry nadaje mu zielony kolor. Im wi─Öcej mieloperoksydazy, tym bardziej wydzielina staje si─Ö zielona. Mieloperoksydaza indukuje produkcj─Ö antyseptycznego kwasu podchlorawego o charakterze odka┼╝aj─ůcym.

Pojawiaj─ůcy si─Ö obrz─Ök b┼éon ┼Ťluzowych mo┼╝e utrudnia─ç oddychanie.

Mo┼╝e by─ç obecny kaszel, spowodowany podra┼╝nieniem przez sp┼éywaj─ůc─ů po tylnej ┼Ťcianie gard┼éa wydzielin─Ö z┬ánosa lub towarzysz─ůc─ů infekcj─Ö gard┼éa (r├│wnie┼╝ najcz─Ö┼Ťciej powodowan─ů przez wirusy). Pacjenci skar┼╝─ů si─Ö ponadto na b├│le g┼éowy lub objawy wirusowego zapalenia spoj├│wek spowodowanego przez wirusy, takie jak zaczerwienienie, sw─Ödzenie, nadmierne ┼ézawienie.

Nie┼╝yt nosa wywo┼éany przez bakterie ma o wiele ci─Ö┼╝szy przebieg. W przypadku infekcji bakteryjnej wydzielina z nosa ma charakter ┼Ťluzowo-ropnej wydzieliny. To w┼éa┼Ťnie bakterie powoduj─ů zmian─Ö koloru wydzieliny (┼╝├│┼éto-zielona) oraz jej zag─Öszczanie. Sk┼éadnikiem wydzieliny jest r├│wnie┼╝ ropa, co powoduje, ┼╝e katar ma tak┼╝e┬ácharakterystyczny, przykry zapach.

Aby przeciwdzia┼éa─ç pojawieniu si─Ö kataru bakteryjnego musimy pami─Öta─ç, ┼╝e nawet przy lekkim katarze nie powinni┼Ťmy zaniedbywa─ç leczenia. Pomaga r├│wnie┼╝ odpowiednia, bogata w witaminy dieta i ubranie dostosowane do pogody.

Alergiczny nie┼╝yt nosa

Jest reakcj─ů organizmu na spotkanie z alergenem (np. py┼éki ro┼Ťlin w okresie nasilenia ich pylenia, po kontakcie z sier┼Ťci─ů lub nask├│rkiem zwierz─ůt, czy kurzem). Jego posta─ç zale┼╝na jest od rodzaju alergii, na jak─ů cierpimy i mo┼╝e mie─ç charakter przewlek┼éy lub ostry (ca┼éoroczny lub sezonowy).

Najbardziej charakterystycznym objawem jest pojawienie si─Ö wodnistej wydzieliny z nosa, kt├│ra utrudnia oddychanie. U chorych obserwuje si─Ö r├│wnie┼╝ ┼Ťwi─ůd, kichanie, zaczerwienienie spoj├│wek, ┼ézawienie, uczucie zablokowania nosa, utrat─Ö powonienia, sucho┼Ť─ç i drapanie w gardle, zaburzenia snu, zaburzenia koncentracji, senno┼Ť─ç oraz og├│lne os┼éabienie. U niekt├│rych mog─ů wyst─ůpi─ç r├│wnie┼╝ b├│le w klatce piersiowej oraz b├│le g┼éowy.

Nasilenie objaw├│w w okresie pylenia ro┼Ťlin sugeruje alergie na py┼éki. W Polsce pylenie trwa w okresie od lutego do pa┼║dziernika, ze szczeg├│lnymi nasileniami od kwietnia do ko┼äca wrze┼Ťnia.

Leczenie kataru alergicznego nie nale┼╝y do najprostszych i nie powinno by─ç lekcewa┼╝one. Przede wszystkim chory powinien unika─ç kontaktu z alergenem. Pomocne jest r├│wnie┼╝ podawanie lek├│w przeciwhistaminowych i┬áglikokortykosteroid├│w podawanych donosowo. Stosowanie glikokortykosteroid├│w wymaga wcze┼Ťniejszej konsultacji z lekarzem. Istotne w tym rodzaju terapii jest pami─Ötanie, i┼╝ efekt dzia┼éania kortykosteroid├│w obserwuje si─Ö dopiero po kilku dniach stosowania i zale┼╝y od nasilenia alergii, dlatego w pocz─ůtkowym okresie terapii (nie d┼éu┼╝ej ni┼╝ przez 5-7 dni) stosuje si─Ö krople obkurczaj─ůce naczynia b┼éony ┼Ťluzowej nosa. Jednak┼╝e osoby borykaj─ůce si─Ö z alergicznym nie┼╝ytem nosa, opr├│cz stosowania dora┼║nego leczenia, powinny skontaktowa─ç si─Ö z lekarzem. Za┼╝ywanie lek├│w dzia┼éaj─ůcych dora┼║nie wprawdzie zmniejszy objawy i poprawi komfort ┼╝ycia, co jest bardzo wa┼╝ne, jednak w niekt├│rych przypadkach mo┼╝e nie by─ç wystarczaj─ůce. Nieleczona dolegliwo┼Ť─ç mo┼╝e prowadzi─ç do rozwini─Öcia si─Ö astmy oskrzelowej.

Niealergiczny nie┼╝yt nosa

Nazywany tez idiopatycznym nie┼╝ytem nosa, gdy┼╝ przyczyny jego powstawania nie do ko┼äca s─ů znane. Wyst─Öpuje cz─Ö┼Ťciej u kobiet ni┼╝ u m─Ö┼╝czyzn. Wskutek rozszerzenia naczy┼ä krwiono┼Ťnych w jamie nosowej dochodzi do obrz─Öku b┼éony ┼Ťluzowej i tworzenia si─Ö w nadmiarze wydzieliny, czyli kataru.┬áJednocze┼Ťnie mo┼╝e wyst─Öpowa─ç uczucie zatkanego nosa i kichanie.

Wywo┼éywany jest przez czynniki dra┼╝ni─ůce b┼éon─Ö ┼Ťluzow─ů nosa, do kt├│rych nale┼╝─ů m.in. suche powietrze, nag┼ée zmiany temperatury otoczenia, dym tytoniowy, zapachy, pikantne potrawy, pobudzenie emocjonalne czy podniecenie seksualne, niekt├│re leki, zmiany hormonalne (np. w czasie dojrzewania lub w ci─ů┼╝y). W zwi─ůzku z tym mo┼╝e wyst─Öpowa─ç przez ca┼éy rok, z okresami zaostrze┼ä (szczeg├│lnie wiosn─ů i jesieni─ů).

Przewlekły nieżyt nosa

O przewlek┼éym nie┼╝ycie nosa m├│wimy, gdy stan zapalny b┼éony ┼Ťluzowej nosa utrzymuje si─Ö ponad 12 tygodni. Najcz─Ö┼Ťciej jest nast─Öpstwem ostrych, powtarzaj─ůcych si─Ö zaka┼╝e┼ä wirusowych czy bakteryjnych nosa i zatok przynosowych. Ponadto przyczynami przewlek┼éego nie┼╝ytu nosa mog─ů by─ç alergeny, nieprawid┼éowo┼Ťci anatomiczne w budowie nosa np. skrzywienie przegrody nosowej, a tak┼╝e stosowanie niekt├│rych lek├│w, kt├│re mog─ů dawa─ç tego typu dzia┼éanie niepo┼╝─ůdane. Inn─ů form─ů przewlek┼éego niealergicznego nie┼╝ytu nosa jest nie┼╝yt polekowy, zwi─ůzany z┬ánadmiernym stosowaniem lek├│w donosowych z┬ágrupy alfa-adrenomimetyk├│w (np. ksylometazolina, oksymetazolina), kt├│rych czas stosowania nie powinien przekracza─ç 5ÔÇô7 dni.

Przewlek┼éy nie┼╝yt nosa wyst─Öpuje wskutek rozszerzenia naczy┼ä krwiono┼Ťnych w jamie nosowej. Prowadzi to do obrz─Öku b┼éony ┼Ťluzowej i tworzenia si─Ö w nadmiarze wydzieliny, kt├│ra jest katarem.

Powikłaniem przewlekłego nieżytu nosa może być:
– zapalenie zatok przynosowych,
– polipy nosa,
– zaburzenia w─Öchu,
– zapalenie ucha ┼Ťrodkowego.

Zapalenie zatok i katar zatokowy

Katar zatokowy powodowany jest przez przewlek┼ée zapalenie zatok. Zapalenie zatok mo┼╝e by─ç wynikiem wcze┼Ťniejszych infekcji g├│rnych dr├│g oddechowych zar├│wno wirusowych jak i bakteryjnych, ale r├│wnie┼╝ alergii, przewlek┼éych niedobor├│w odporno┼Ťci, jak i wad anatomicznych, np. skrzywienia przegrody nosa Mo┼╝e by─ç tak┼╝e wynikiem palenia papieros├│w.

W zale┼╝no┼Ťci od przyczyny zapalenie zatok mo┼╝e powodowa─ç r├│┼╝ne dolegliwo┼Ťci. Jednak charakterystyczne b─Ödzie wyst─Öpowanie objaw├│w og├│lnych. takich jak b├│l g┼éowy, odczuwany w okolicy czo┼éa i nasady nosa, szczeg├│lnie przy pochylaniu si─Ö, wzrost temperatury cia┼éa, og├│lne pogorszenie samopoczucia, uczucie rozbicia, os┼éabienie czy dreszcze. Objawy og├│lne cz─Ö┼Ťciej b─Öd─ů wyst─Öpowa─ç, gdy zapalenie zatok ma pod┼éo┼╝e bakteryjne lub grzybicze.

Katar spowodowany problemami zatokowymi mo┼╝e by─ç wodnisty, ale je┼Ťli jego pod┼éo┼╝em jest zaka┼╝enie bakteryjne lub dojdzie do niego wskutek powik┼éania b─Ödzie g─Östy, o charakterze ropnym, koloru ┼╝├│┼étego do zielonkawego, o nieprzyjemnym zapachu. Dochodzi te┼╝ do os┼éabienia w─Öchu i zaburze┼ä smaku.

W leczeniu kataru zatokowego bardzo wa┼╝ne jest rozrzedzanie wydzieliny i oczyszczanie nosa i zatok przez stosowanie hipertonicznych roztwor├│w soli fizjologicznej lub soli morskiej, irygacji czy inhalacji. Wa┼╝ne jest tak┼╝e utrzymanie prawid┼éowej wilgotno┼Ťci pomieszczenia, w kt├│rym przebywamy. Leczenie domowe mo┼╝e by─ç wystarczaj─ůce, zw┼éaszcza je┼Ťli jego pod┼éo┼╝em by┼éa infekcja wirusowa. Je┼Ťli jednak po kilku dniach nie nast─Öpuje poprawa, konieczna jest konsultacja z lekarzem, kt├│ry dobierze odpowiedni─ů terapi─Ö. Nieleczone zapalenie zatok mo┼╝e by─ç gro┼║ne. W skrajnych przypadkach mo┼╝e prowadzi─ç nawet do zapalenia opon m├│zgowych. Jak wi─Öc wida─ç zaniedbanie leczenia mo┼╝e mie─ç bardzo negatywne konsekwencje.